Ontspanning en een gezonde slaap

Heb je 33 jaar van je leven verslapen? Dan van harte gefeliciteerd met je 99e verjaardag! Je leest het goed: wij mensen brengen inderdaad gemiddeld een derde van ons leven slapend door. Een groot deel daarvan ‘werken’ we in onze jonge jaren af. Zo hebben baby’s doorgaans 16 tot 19 uur slaap per dag nodig¹ – ook al lijkt het voor de meeste ouders misschien iets anders; bij jongeren hangt het ‘Do not disturb’-bordje dan weer gemiddeld tot wel tien uur aan de kamerdeur. En op volwassen leeftijd stabiliseert onze slaapbehoefte zich dan tussen de zeven en negen uur².



Benjamin Franklin, een van de grondleggers van de VS, zou ooit hebben gezegd: „Early to bed and early to rise, makes a man healthy, wealthy and wise.“ Hoewel hij geen wetenschappelijk bewijs voor zijn gewaagde stelling kon leveren, lijken zijn landgenoten zich er tot op de dag van vandaag aan te houden. Want zoals uit een wereldwijd onderzoek is gebleken, gaat men in de VS in vergelijking met andere landen inderdaad vroeg naar bed en staat men eveneens vroeg weer op (vóór 23.00 uur en vóór 07.00 uur). Heel anders is het bij de Spanjaarden: volgens de resultaten van de onderzoekers vallen zij pas ’s avonds kort voor middernacht in slaap en staan ze pas laat op, rond 7.45 uur.

De wereldtitel op het gebied van slapen gaat naar de inwoners van Nederland – met gemiddeld acht uur en twaalf minuten per nacht. Bij het onderzoek naar de oorzaken van de uiteenlopende internationale slaappatronen tast de wetenschap echter nog grotendeels in het duister. Mogelijke redenen kunnen verschillende dag- en nachttijden zijn, evenals algemene culturele gewoonten⁴.

Hoe onmisbaar slaap ook is voor vrijwel alle levende wezens op deze planeet, zo brengt het ook veel fascinerende verhalen voort. Een daarvan komt uit het rijk van de katten. Dat de aanhankelijke huiskatten vaak luierig rondhangen en zeker zelden last hebben van slaapstoornissen, is de meesten van ons wel bekend. Het is zelfs zo dat katten maar liefst 16 uur per dag in diepe slaap doorbrengen of ontspannen wegdommelen⁵.

Noorse onderzoekers deden nog een andere interessante observatie tijdens hun studie naar rendieren. Tijdens de donkere arctische winter, of juist tijdens de periode van constant daglicht bij de middernachtzon, lijken de dieren hun natuurlijke dag-nachtritme tijdelijk te verliezen. Het gevolg: activiteiten zoals eten of juist slapen worden puur willekeurig over de hele dag verspreid⁶.

Maar niet alleen in het dierenrijk, ook bij ons mensen leidt het onderwerp slapen soms tot merkwaardige verschijnselen. Zo wordt verteld dat de universele geleerde Leonardo da Vinci (1452 – 1519) zijn geniale hoofd slechts een kwartier per vier uur tot rust liet komen. Een andere prominente voorstander van dit zogenaamde polyfasische slaappatroon – dat tegenwoordig bijvoorbeeld door veel solozeilers wordt toegepast – was de uitvinder van de gloeilamp, Thomas Alva Edison (1847 – 1931), die de nachtrust naar verluidt als verspilde werktijd beschouwde. Als we de overleveringen mogen geloven, zou Edison waarschijnlijk de grootste fan van Tony Wright zijn geweest. De alerte Brit vestigde immers in 2007 een wereldrecord in niet-slapen: de toen 43-jarige hield het bijna elf dagen vol, voordat hij eindelijk naar bed ging – ongelooflijk … en absoluut niet aan te raden om na te doen⁷.

Daarentegen is de Japanse „kunst“ van inemuri wel degelijk navolgbaar; dit betekent vertaald zoiets als „aanwezig zijn en slapen“. Het grote voordeel van deze bijzondere vorm van powernap: je blijft net wakker genoeg om bijvoorbeeld in de trein de halte niet te missen of je tijdens lezingen te concentreren op de echt relevante inhoud. Waarschijnlijk is dat de reden waarom inemuri in Japan zo vanzelfsprekend deel uitmaakt van het openbare leven, dat er zelfs in het parlement of tijdens belangrijke conferenties vrolijk wordt geslapen. Leidinggevenden maken hier vaak zelfs gebruik van en doen bijvoorbeeld tijdens presentaties alsof ze slapen, om de spreker te ontdoen van zijn nervositeit⁸. Naast de spreker zullen ook de andere aanwezigen blij zijn met deze gesimuleerde slaap, waarbij in ieder geval niet gesnurkt wordt.

Trouwens: heb je ooit een straalvliegtuig in een lage vlucht gehoord? Dan weet je ongeveer hoe het luidste ‘snurkconcert’ dat ooit is gemeten, moet hebben geklonken. Maar liefst 111 decibel haalde het Guinness Book of Records. De gemiddelde snurker haalt amper 21 decibel, wat ongeveer overeenkomt met het zachte geritsel van bladeren⁹.