Waarom we vaak goede ideeën bedenken in de badkamer

"Eureka!", in het Duits: "Ik heb het gevonden!". Dit is wat de Griekse wiskundige Archimedes van Syracuse in de derde eeuw voor Christus zou hebben uitgeroepen, overlopend van vreugde, toen hij het principe van het drijfvermogen realiseerde. Let wel, dit gebeurde niet tijdens een ingewikkeld experiment, maar - volgens de legende - tijdens het baden in een badkuip. J.K. Rowling werd op een iets minder spectaculaire manier geïnspireerd, maar met behoorlijk spectaculaire gevolgen. Naar verluidt kwam ze tijdens een gewone treinreis naar Londen op het idee om een verhaal te schrijven over een jonge tovenaarsleerling. Twee voorbeelden (van vele) - en twee dingen gemeen: bijzondere ideeën op ongewone momenten.

Onze hersenen kunnen een echt hoofdpijndossier zijn: Net wanneer we bijzonder ons best doen om de beste ideeën te vinden, weigert het soms gewoon te werken - en omgekeerd. Hier zit echter een fascinerend mechanisme achter: in veel situaties in het dagelijks leven is de prefrontale cortex bijzonder actief in de hersenen, een soort controlecentrum dat onze aandacht stuurt. Als we onszelf (of dit controlecentrum) wat mentale afstand toestaan, wordt het zogenaamde rusttoestandnetwerk actief. Dit omvat verschillende hersengebieden die onder andere verantwoordelijk zijn voor het geheugen of de visuele verbeelding. En precies op dit punt is de weg vrij om opgeslagen informatie opnieuw te verbinden. Voilà of eureka: creativiteit!

Eerst 100 procent concentreren en dan helemaal op nul overschakelen om inspiratie te vinden? Wij mensen werken toch niet zo gemakkelijk. Het geheim ligt er ergens tussenin, zo ontdekten onderzoekers van de Universiteit van Virginia in de VS een paar jaar geleden¹. In een experiment met 220 studenten kregen de proefpersonen 90 seconden de tijd om de meest creatieve toepassingen voor bijvoorbeeld een paperclip te bedenken. De ene groep kreeg vervolgens een weinig spectaculaire video te zien van mensen die de was opvouwen. De tweede groep kreeg daarentegen een prikkelende dialoogscène te zien uit een beroemde romantische komedie. Uiteindelijk kwam de laatste groep met veel fantasierijkere toepassingen voor de objecten. De wetenschappers gaven hun bevindingen een interessante naam ...

Je leest het goed: Het onderzoeksteam heeft het in hun artikel over het douche-effect. Want als we in de badkamer onder de douche staan, hebben onze hersenen precies het juiste activiteitenniveau: De juiste watertemperatuur vinden, inzepen, scheren... het zijn allemaal activiteiten waarbij we zeker cognitief worden uitgedaagd - maar niet 100 of nul procent. Daarom creëren we hier optimale omstandigheden om onze gedachten op reis te sturen. Als we over een bepaald onderwerp hebben nagedacht voordat we naar de badkamer gingen of onder de douche sprongen, komen we volgens de onderzoekers op een bijzonder groot aantal creatieve ideeën voor precies dit onderwerp tijdens het douchen.

Over reizen gesproken: Je hoeft natuurlijk niet elke keer je badkamer te bezoeken als je op zoek bent naar een creatieve oplossing voor een lastig probleem. Er zijn heel wat activiteiten die de hierboven beschreven processen in ons hoofd op gang kunnen brengen. Een eenvoudige maar even effectieve manier is bijvoorbeeld een lange wandeling maken. Niet voor niets zouden veel beroemde denkers - van Friedrich Nietzsche tot Albert Einstein - fervente wandelaars zijn geweest. En zelfs alledaagse "to-dos" zoals schoonmaken of strijken kunnen echte creativiteitsboosters zijn. De sleutel is altijd een gematigde hoeveelheid activiteit. Welke andere opties kun je bedenken? Onze suggestie: neem de tijd om na te denken - en stap dan meteen onder de douche ...