Bittere stoffen: een gezond geschenk van de natuur

Hippocrates, Hildegard von Bingen, Paracelsus: ze behoren allemaal tot de top van geneeskunde en allemaal onderzochten of gebruikten ze de verbazingwekkende effecten van natuurlijke bittere stoffen, die als chemische verbindingen in sommige planten voorkomen. Onze oprichter Sebastian Kneipp sluit zich ook aan bij deze lange lijst van "liefhebbers van bittere stoffen". In zijn hoofdwerk "My Water Cure" beschrijft hij bijvoorbeeld hoe verschillende remedies die bittere stoffen bevatten en door hem in behandelingen worden gebruikt, effect hebben op de spijsvertering en dergelijke: een thee van bittere klaver is gezond en "uitstekend voor de maag", een preparaat met duizendblad is "de beste remedie tegen brandend maagzuur" en gentiaan, duizendblad en ribblad weegbree zouden sowieso een verplicht onderdeel van elk medicijnkastje moeten zijn.

Vanuit de overtuiging dat er voor bijna elke ziekte wel een kruid te vinden was, kende Kneipp een gezondheidsbevorderende werking toe aan veel planten die bittere stoffen bevatten. In zijn 5-pijler filosofie speelt echter naast planten ook voeding als bron van ons welzijn een belangrijke rol. We combineren: Wie door bewuste voeding iets goeds voor zijn lichaam wil doen, doet er goed aan om voedingsmiddelen met bitterstoffen in zijn voeding op te nemen. Gelukkig kiezen vandaag de dag steeds meer gezondheidsbewuste mensen hiervoor - vooral omdat bittere stoffen lange tijd een nogal bittere reputatie hebben gehad: Vanwege de wijdverspreide afkeer van bittere smaken, werden ze decennialang systematisch uit voedingsmiddelen gekweekt, vooral uit groenten en fruit.

Hoewel het geen voedingsstoffen zijn in de strikte zin van het woord, hebben bittere plantaardige stoffen in onze voeding een verbazingwekkend divers effect. De beste voorbeelden hiervan zijn lactucine en cynarine: van de laatste, die onder andere in artisjokken zit, wordt gezegd dat het de productie van gal, en dus de spijsvertering, stimuleert. Wie van bittere slasoorten houdt, kan hopen op het kalmerende effect van lactucine. Afgezien van deze specifieke effecten worden bittere stoffen over het algemeen aanbevolen als "stimulans" voor een gezonde spijsvertering - waardoor voedingsmiddelen met bittere stoffen het ideale voorgerecht zijn voor vette, rijke maaltijden.

De maag, darmen en galblaas zijn dus blij met een regelmatige inname van bittere stoffen. En voor iedereen die nu al grimassen trekt uit voorzorg, wees gerust: onze smaakpapillen reageren sterker op bittere smaken dan op zoete, maar ze zijn vrij gemakkelijk te trainen. Afgezien daarvan kunnen veel bittere voedingsmiddelen perfect worden gecombineerd met andere gearomatiseerde ingrediënten. Neem nu bittere groenten zoals artisjokken, aubergines, witlof, Chinese kool, andijvie, venkel, groene paprika, spruitjes en rucola: ze zijn allemaal een integraal onderdeel van talloze heerlijke recepten, net als kruiden zoals rozemarijn of salie, en harmoniëren perfect met de smaak van fruitige, zure tomaten, bijvoorbeeld. Over smaak gesproken: chocolade met een hoog cacaogehalte, koffie en alsem (als thee of sap) worden ook beschouwd als royale bronnen van bittere stoffen voor een betere spijsvertering.

Bitter eten is vergelijkbaar met pittig eten: Terwijl de één er rustig van smult, spitst de ander zijn oren bij de minste kruidigheid. Wat bittere voeding betreft, zijn er misschien zelfs genetische oorzaken; dat is tenminste wat onderzoek suggereert dat in 2019 werd gepresenteerd op een congres van de Amerikaanse American Heart Association¹: volgens dit onderzoek hangt het van een bepaald gen en zijn subvarianten af of bepaalde voedingsmiddelen een ongewoon bitter effect op ons hebben. Zulke "superproevers" vermijden dan van nature alles wat bitter is.

Overigens: als je je dieet meer wilt richten op bittere stoffen, maar ook medicijnen gebruikt, moet je van tevoren medisch advies inwinnen. Dit omdat het (bijvoorbeeld in het geval van grapefruitsap in combinatie met bepaalde cholesterolverlagende medicijnen) juist tot ongewenste interacties kan leiden².