Een vrouw in sportkleding staat in het park en rekt zich uit.

Somatische training

Wist je dat je tijdens het lopen, zitten of zelfs tijdens het tandenpoetsen onbewust bepaalde bewegingspatronen aanwendt? Je lichaam merkt vaak sneller dan je hoofd wanneer er iets niet klopt. Dit is waar somatische training om de hoek komt kijken: het scherpt de zintuigen voor wat in de automatische piloot-modus van ons dagelijks leven vaak onder de radar blijft. Sebastian Kneipp kende de term ‘somatische training’ weliswaar niet, maar zijn filosofie – bijvoorbeeld met blootsvoets lopen, armbaden of afwisselende douches – was precies daarop gericht: het lichaam waarnemen als een voelend systeem en bewust in contact blijven met jezelf en de natuur. Want vaak functioneren we alleen maar – zonder echt te voelen wat er in ons omgaat. Laten we dat eens wat nader bekijken:

Een vrouw met wierookhout zit in een oude flat en is helemaal in zichzelf gekeerd.

Wat is somatische training?

Somatische training is geen klassieke trainingsmethode, maar een uitnodiging om je eigen lichaam bewuster waar te nemen. Het gaat erom bewegingen, houding en spanning aandachtig te verkennen en subtiele lichaamssignalen waar te nemen – voordat er sprake is van spanning of ongemak.

Vragen als „Hoe beweeg ik?”, „Waar span ik me onnodig aan?” of „Wat voelt goed?” staan centraal. Het doel is om als het ware het eigen lichaamsgevoel terug te winnen en een diepere verbinding te creëren tussen doen en voelen.

Een vrouw in yogakleding doet de draaiende zit op een yogamat in de woonkamer.

Geen training: bewustzijn in plaats van herhalingen

Bij somatische training gaat het – net als bij de 5-pijlerfilosofie van Kneipp – niet om het verbranden van calorieën, om uithoudingsvermogen of om krachttoename. De focus ligt op het bewust ervaren van beweging – niet op ‘hoeveel?’ of ‘hoe snel?’, maar: hoe voelt mijn lichaam op dit moment aan? Wat heeft het nu nodig?

Dat kan bestaan uit heel kleine bewegingen terwijl je ligt of een aandachtige wandeling waarbij je je concentreert op je eigen manier van lopen. Hoe onopvallend dat ook lijkt – de fysiologische effecten zijn allesbehalve onbelangrijk.

Wat er in het lichaam gebeurt als je somatisch traint

De spierspanning komt in balans
De ademhaling wordt rustiger
Bewegingspatronen worden efficiënter
Pijn kan afnemen
Veel mensen geven aan zich meer geaard, ontspannen en alert te voelen
Er kan een betere verbinding met jezelf en innerlijke stabiliteit ontstaan

Ook vanuit neurofysiologisch oogpunt is dit te verklaren: wie leert om zijn of haar lichaam op een genuanceerdere manier waar te nemen, activeert die delen van het zenuwstelsel die verantwoordelijk zijn voor bewuste zelfregulering – wat in het beste geval ertoe leidt dat lichaam en geest in balans komen en duurzamer op stress kunnen reageren.

En wat levert dat op in het dagelijks leven?

Meer dan je misschien zou verwachten – want wie zichzelf beter aanvoelt, reageert eerder: je merkt op tijd wanneer je nek zich aanspant, je ademhaling oppervlakkiger wordt of je innerlijke evenwicht wankelt. Juist op zulke momenten kunnen somatische oefeningen een waardevolle ondersteuning zijn.

Zo begin je ermee – eenvoudige tips voor het dagelijks leven

Mini-check-in ’s ochtends: zit een minuutje rustig en ‘scan’ je lichaam van je hoofd tot je tenen
Beweging bewust ervaren: vertrouwde dagelijkse bewegingen – zoals tanden poetsen of de trap oplopen – heel aandachtig uitvoeren
Ademhaling observeren: één keer per dag de natuurlijke ademhaling voelen, zonder deze te willen veranderen
Lichaamspauze terwijl je zit: Sluit je ogen, laat je schouders loshangen, ontspan je gezicht – en kom gewoon even tot rust in het moment

Hoe ziet somatische training er concreet uit?

Voor somatische training hoef je niet sportief of bijzonder lenig te zijn om er baat bij te hebben. Veel oefeningen kun je eenvoudig en zonder voorkennis uitproberen – er is maar één ding belangrijk: langzaam, aandachtig en altijd in harmonie met je eigen lichaamsgevoel.

Je hebt hiervoor niets nodig, behalve jezelf – hooguit een matje, wat rust, comfortabele kleding en natuurlijk de bereidheid om even stil te staan. De rest gaat meestal vanzelf.

Voor wie is somatische training geschikt?

In feite voor iedereen die zin heeft om zichzelf opnieuw te ontdekken – maar het is vooral nuttig voor:

mensen die zich vaak ‘afgekoppeld’ voelen of het gevoel hebben dat ze alleen nog maar functioneren
iedereen die last heeft van chronische spanningen of stresssymptomen
sportievelingen die op zoek zijn naar een nieuwe, zachtere benadering van beweging
nieuwsgierige mensen die zin hebben in nieuwe lichaamservaringen

Kleine zelftest

Ga op blote voeten op de grond staan. Voel je je voetzolen? Het gewicht op je hielen en tenen? Hoe voelt je houding aan? En je ademhaling – is die oppervlakkig of diep? Alleen al deze korte oefening laat zien hoe vaak we in het dagelijks leven de verbinding met ons lichaam verliezen – en hoe gemakkelijk het kan zijn om die weer terug te vinden.

Bronnen:

Kaul, Eva: Soma en psyche in het licht van het mensbeeld, geraadpleegd op 05-08-2025.

Grüber, Isa: Van shockverlamming terug naar evenwicht, geraadpleegd op 05-08-2025.

Leikert, Sebastian: Therapeutische aanwezigheid, sporen van trauma, ingekapselde lichaamsengrammen, geraadpleegd op 05-08-2025.

Mischke-Reeds, Manuela: Somatische psychotherapie – een gereedschapskist, geraadpleegd op 05-08-2025.

The Balance Rehab Clinic: Wat is somatische therapie, geraadpleegd op 05-08-2025.

Dm: active beauty, Somatische training: zachte lichaamswerk voor meer lichtheid in het dagelijks leven, geraadpleegd op 05-08-2025.

De gezondheidsgerelateerde informatie op deze website is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vormt geen vervanging voor professioneel advies van een arts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. De inhoud vormt geen reclame, medisch advies, diagnose of behandeling. Raadpleeg altijd je arts of een andere gekwalificeerde zorgverlener als je vragen hebt over een medische aandoening of voordat je veranderingen aanbrengt in je voeding, medicatie, trainingsprogramma of levensstijl. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van de verstrekte informatie.

Dit zou je ook kunnen interesseren: